Epileptische aanval eerste hulp: wat doe je in de eerste 5 minuten?

Bij een epileptische aanval is eerste hulp vooral gericht op veiligheid. Blijf bij de persoon, kijk op de klok, verwijder gevaarlijke voorwerpen en bescherm het hoofd. Houd de schokken niet tegen en stop niets in de mond. Bel 112 bij een grote tonisch-clonische aanval, wanneer de aanval 5 minuten duurt, meerdere aanvallen elkaar opvolgen of de persoon niet goed bijkomt. Het Europese alarmnummer 112 is in Nederland en de rest van de EU gratis bereikbaar.

Epileptische aanval eerste hulp in vier duidelijke stappen

Een aanval ziet er vaak heftig uit, maar de meeste epileptische aanvallen stoppen binnen enkele seconden of minuten vanzelf. Als omstander hoef je de aanval niet te beëindigen. Je taak is om te voorkomen dat iemand zich bezeert en te herkennen wanneer medische hulp noodzakelijk is.

1. Start direct een timer

Kijk op je telefoon of horloge zodra de aanval begint. De duur is belangrijke informatie voor de meldkamer, huisarts of neuroloog. Vertrouw niet op je gevoel: een aanval van 90 seconden kan door de spanning veel langer lijken.

Noteer ook wat je ziet. Verstijft het lichaam eerst? Schokken beide armen en benen? Reageert de persoon nog op aanspreken? Een korte beschrijving helpt artsen later bij het beoordelen van de aanval.

2. Maak de omgeving veilig

Zorg dat de persoon niet tegen meubels, stoepranden, verwarming of glazen voorwerpen kan slaan. Leg een opgevouwen jas, handdoek of klein kussen onder je hoofd. Maak strakke kleding rond de hals los en verwijder zo nodig een bril.

Verplaats iemand alleen wanneer de directe omgeving gevaarlijk is, bijvoorbeeld op een rijbaan, naast een roltrap of vlak bij open water. Gebeurt de aanval in een supermarkt of op kantoor, vraag dan andere mensen om afstand te houden. Rust en privacy zijn na afloop vaak prettiger dan een kring toeschouwers.

3. Houd de bewegingen niet tegen

Probeer armen of benen niet vast te pakken. De krachtige spierschokken kun je niet veilig stoppen of vasthouden; dit vergroot de kans op letsel.

Stop ook geen lepel, vingers, portemonnee of ander voorwerp tussen de tanden. Iemand kan de tong niet inslikken. Voorwerpen in de mond kunnen tanden beschadigen, afbreken of de luchtweg blokkeren. Geef tijdens de aanval geen water, eten of tabletten.

4. Leg de persoon na het schokken op de zij

Wacht tot de schokken zijn gestopt. Controleer daarna de ademhaling en leg de persoon die nog niet goed aanspreekbaar is in de stabiele zijligging. Zo blijft de luchtweg vrij en kan speeksel uit de mond lopen.

Blijf aanwezig totdat de persoon weer goed reageert. Na een tonisch-clonische aanval kan iemand verward, uitgeput, emotioneel of slaperig zijn. Vertel rustig waar diegenen zijn en wat er is gebeurd. Geef pas iets te drinken wanneer de persoon volledig wakker is en normaal kan slikken.

Wanneer moet je 112 bellen bij een epileptische aanval?

Het Nederlandse Rode Kruis adviseert 112 te bellen bij een grote tonisch-clonische aanval. EpilepsieNL benadrukt daarnaast de grens van 5 minuten en het direct opvolgen van aanvallen zonder herstel. Heeft iemand een persoonlijk aanvalsprotocol? Volg dat zolang de situatie veilig blijft. Bel in ieder geval direct 112 wanneer:

1. het de eerste bekende aanval van de persoon is;
2. de aanval 5 minuten of langer duurt;
3. een nieuwe aanval begint voordat de persoon is bijgekomen;
4. de ademhaling na de aanval moeilijk blijft;
5. de persoon ernstig gewond is geraakt;
6. de aanval in het water of op een andere gevaarlijke plaats gebeurde;
7. De persoon komt na de aanval niet bij.

Deze alarmsignalen worden ook genoemd door het Nederlandse expertisecentrum Kempenhaeghe. Vertel de meldkamer waar je bent, hoe lang de aanval al duurt, wat je ziet en of de persoon normaal ademt. Zet je telefoon op luidspreker, zodat je bij het slachtoffer kunt blijven en aanwijzingen direct kunt uitvoeren.

Niet elke epilepsieaanval bestaat uit vallen en schokken

Bij epilepsie kunnen verschillende soorten aanvallen optreden. Sommige mensen raken bewusteloos, vallen en krijgen schokken. Anderen staren enkele seconden voor zich uit, reageren tijdelijk niet, maken herhaalde bewegingen of ervaren vreemde tintelingen, geuren of geluiden.

Bij een aanval met verward gedrag kan iemand bijvoorbeeld doelloos door een treinstation lopen, aan kleding plukken of niet begrijpen wat je zegt. Benader diegene rustig. Blokkeer gevaarlijke routes, zoals een trap of een drukke straat, maar pak de persoon niet hardhandig vast. Stel één eenvoudige vraag tegelijk en blijf in de buurt tot het bewustzijn is hersteld.

Een korte afwezigheid zonder val of schokken hoeft niet altijd tot een 112-melding te leiden wanneer de persoon bekende epilepsie heeft en snel herstelt. Neem bij een eerste kleine aanval wel contact op met de huisarts. Bij twijfel over bewustzijn, ademhaling of veiligheid kies je voor 112.

Noodmedicatie geef je alleen volgens een aanvalsprotocol

Sommige mensen krijgen van hun neuroloog noodmedicatie voor aanvallen die niet vanzelf stoppen. Welke medicatie geschikt is, wanneer deze moet worden toegediend en op welke manier, verschilt per patiënt. Dat moet vooraf zijn vastgelegd en uitgelegd door de neuroloog of de apotheek.

Geef nooit op eigen initiatief een extra dosis antiepileptica of medicatie van iemand anders. Vind je een SOS-kaart, medische armband of aanvalsprotocol, geef de informatie dan door aan de meldkamer. Dien noodmedicatie alleen toe wanneer je daarvoor instructies hebt gekregen en het protocol duidelijk aangeeft dat het moment daarvoor is aangebroken.

Wat doe je na de aanval?

Controleer op hoofdletsel, bloedingen en pijn in de schouders, armen of benen. Vraag niet meteen om veel details; de persoon kan tijdelijk geheugenproblemen hebben. Noteer liever zelf de begin- en eindtijd en wat je tijdens de aanval hebt waargenomen.

Laat iemand niet meteen alleen naar huis fietsen of autorijden. Regel begeleiding, zeker wanneer de persoon nog verward, instabiel of erg moe is. Bij een eerste aanval volgt doorgaans medisch onderzoek door een neuroloog. Daarbij kunnen onder andere een EEG, een MRI, een bloedonderzoek of een hartonderzoek worden ingezet.

Mensen met een bekende epilepsie kunnen een gratis EHBE-kaartje of informatiepakket van EpilepsieNL aanvragen. Daarop staat welke hulp zij tijdens een aanval nodig hebben. Zo’n kaartje is praktisch thuis, op het werk, op school en bij de sportclub.

Anti-epileptica veilig online bestellen in Nederland

Medicijnen tegen epilepsie zijn receptgeneesmiddelen. In Nederland mogen alleen apotheken dit verstrekken en is een geldig recept van een arts noodzakelijk. Een website die receptmedicatie zonder recept aanbiedt, voldoet niet aan die basisvoorwaarde.

Controleer bij online bestellen altijd of de apotheek het officiële Europese logo toont en in de Nederlandse registers staat. Het CBG adviseert om zowel de lijst met geregistreerde online aanbieders als het apothekersregister van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd te controleren. Discrete bezorging kan prettig zijn, maar vervangt geen receptcontrole, medicatiebewaking of uitleg van een apotheker.

Een vaste prijs voor antiepileptica is niet te noemen. De kosten bestaan uit de prijs van het geneesmiddel en de apotheekzorg. Vergoeding, merkeuze, verzekeringscontract en levering in de avond, de nacht of het weekend kunnen het uiteindelijke bedrag beïnvloeden.

Rustig handelen maakt het verschil

Goede eerste hulp betekent niet dat je de epileptische aanval probeert te stoppen. Houd de tijd bij, bescherm het hoofd, creëer ruimte en blijf bij de persoon. Bel 112 bij een grote of langdurige aanval, bij herhaalde aanvallen, ademhalingsproblemen, letsel of als je je erin afvraagt.

Gebruik antiepileptica en noodmedicatie uitsluitend volgens het voorschrift van de arts en de apotheek. Wie medicatie met discrete levering wil regelen, kan bij Medivoore controleren welke veilige en wettelijk toegestane opties beschikbaar zijn.